3 days report on SingularityU by Max Christern (DUTCH)

26 April 2017

Het in Silicon Valley opgerichte kennisinstituut Singularity University opende vorig voorjaar een eerste Europese vestiging in Eindhoven. Daardoor kunnen managers van grote Nederlandse bedrijven nu ook in eigen land bijgepraat worden over de ongekende toepassingen van exponentiële technologie. Journalist en oud chef economieredactie van NRC Handelsblad Max Christern liep drie dagen mee en deelt zijn ervaringen.

Kevin Kelly vertelt het met de natuurlijke overtuiging waarmee hij eigenlijk al zijn zinnen uitspreekt: de mens zou zich veel meer moeten bekommeren om de robot dan nu het geval is. We zien de robot nog veel te vaak als een bedreiging, zegt hij. Maar die robot is al lang een niet meer weg te denken onderdeel van ons leven geworden. ,,En het is nu een belangrijke opdracht voor de mens om banen te ontwikkelen voor robots”, aldus Kelly, oprichter en oud hoofdredacteur van Wired, het gerenommeerde internationale tijdschrift over technologie.

De Amerikaanse visionaire denker kan als een van de besten een gehoor bij de hand nemen om de nieuwe tijd te duiden – de tijd waarin er dankzij de enorme technologische ontwikkelingen zo ongelooflijk veel kan. In een bijna anderhalf uur durend college neemt hij een volle zaal mee in zijn betoog, van het ontstaan van het geschreven woord tot de kansen van de onbemande Google-auto. En steeds legt hij dillema’s voor die de nieuwe tijd aan ons mensen te bieden heeft. Zoals over die zelfsturende auto’s: ,,Jaarlijks maken we in auto’s mèt chauffeur ruim een miljoen slachtoffers. Dat aantal kan met auto’s zonder chauffeur misschien wel een stuk lager zijn.”

Welkom in de nieuwe wereld, waarin Kevin Kelly een fantastische gids is. Maar er zijn er meer en een aantal van hen komt langs tijdens het driedaagse programma (Un)certainty in an exponential World van SingularityU dat eind maart in Eindhoven werd georganiseerd. SingularityU is een kennisinstituut uit Silicon Valley dat in 2008 werd opgericht door Ray Kurzweil en Peter Diamandis. De naam verwijst naar de ‘technological singularity’  theorie van Kurzweil, die stelt dat er een moment zal komen waarop kunstmatige intelligentie (‘artificial intelligence’) de intelligentie van de mens zal overstijgen.

Eindhoven is de eerste Europese locatie van het prestigieuze instituut en opende in het voorjaar van 2016 haar deuren in een van de oude fabriekspanden van Philips. Het voormalige industrieterrein Strijp-S is omgebouwd tot een hip en trendy mini-Silicon Valley. Hier organiseert het Nederlandse team van Singularity, onder leiding van CEO Diederick Croese, meerdaagse programma’s die vooral gericht zijn op managers van grote bedrijven.

,,De ambities van de Amerikaanse oprichters zijn groots”, vertelt Croese, zelf een alumnus van Singularity in de VS. ,,Ze zeggen daar dat ze een miljard mensen op een positieve manier willen laten zien hoe de grootste problemen hier op aarde zijn op te lossen dankzij de geweldige mogelijkheden van exponentiële technologie.”

Het gedachtegoed van Singularity heeft ook hem veel inspiratie gegeven. ,,Er kan al zo ontzettend veel meer dan we denken”, vertelt Croese. In lijn met zijn Amerikaanse collega’s wil hij ook zorgen dat zijn instituut hier grote maatschappelijke impact kan aanzwengelen, al gebruikt hij er wat minder bombastische taal voor dan de heren uit Silicon Valley. Het gaat er bij hem vooral om de kennis niet te beperken tot de elite maar te streven naar een brede maatschappelijke impact.

Deze drie dagen probeert hij dat met dertig deelnemers, allen senior managers van zakelijk advieskantoor Deloitte. Na de persoonlijke introductie van Croese (‘We will try to blow your mind here!’ – de voertaal is Engels), neemt een kleine groep facilitators de leiding over en begeleidt de groep tussen de sprekers door in de drie dagen naar een heuse Dragon’s Den waarbij kleine groepjes, geïnspireerd door alles wat ze voorbij hebben zien komen, hun grote ‘reddingsplan’ mogen presenteren voor de toekomst van hun werkgever.

Die sprekers tijdens deze driedaagse zijn bijna zonder uitzondering van het niveau dat Kelly op de eerste dag toonde: superieur. Dat komt vooral door de inhoud die ze met de groep delen, maar ook door hun – vaak door Singularity fijn geslepen – manier van presenteren. De grote gemene deler van alle sprekers is steeds weer de unieke kansen die technologische ontwikkeling ons biedt. Of het nu de nanotechnologie is of artificial intelligence, biotechnologie of neuroscience, blockchain of robotics – overal komt terug hoe de Wet van Moore, die vertelt dat de computerkracht zich elke anderhalf jaar verdubbelt, de wereld per dag verandert.

Het begrip ‘exponentiële technologie’ valt zo’n beetje elk uur en de voorbeelden van exponentiële organisaties – tevens de boektitel van een bestseller uit de school van Singularity-denkers Salim Ismail en de Nederlander Yuri van Geest – versterken het gevoel dat er eigenlijk maar één toekomst is: eentje die wordt gedomineerd door exponentiële organisaties, bedrijven die dankzij de integrale toepassing van nieuwe technologieën, algoritmes en big data een groeicurve laten zien die exponentieel is. Die bedrijven laten de traditionele lineaire bedrijven ver achter zich.

In vrijwel alle sectoren en industrieën zal er de komende vijf jaar meer veranderen dan in de afgelopen vijftig jaar, is de verwachting. Daar zullen we ons denken op moeten aanpassen, krijgen de deelnemers herhaaldelijk te horen. ,,Het gaat ons er om dat dit gedachtegoed – hoe technologie het beste in te zetten is om ons leven te verbeteren - zich over de hele wereld verspreidt”, zegt Diederick Croese. Het gaat er in dit programma volgens hem om dat mensen zich bevrijd voelen doordat ze zien wat er technologisch al allemaal mogelijk is, zodat ze spelenderwijs de wereld en hun eigen leven kunnen verrijken. ,,We willen nieuw perspectief tonen door te laten zien welke kennis er al is. Op die manier hopen we beleidsmakers bewust te maken van wat er kan zodat ze daar hun plannen op tijd op kunnen aanpassen. En tegelijkertijd hopen we bedrijven op tijd wakker te schudden dat ze zich niet alleen blijven focussen op hun kernactiviteiten, maar dat ze zelf moeten experimenteren met nieuwe producten en toepassingen zodat ze niet schoksgewijs maar soepel kunnen transformeren.”

De technologie die het snelst ‘landt’ is die waar de oplossing heel helder is. Neem de gezondheidsindustrie. Neuroscience-expert Divya Chander draagt mooie voorbeelden aan, waarvan de meest indrukwekkende de violist met Parkinson is. Door de plaatsing van een elektrode in zijn hersenen, kan de man weer spelen zoals hij dat vroeger deed, zonder schokken. Neurowetenschappers hebben dankzij de techniek ‘de neurale code gehackt’. ,,Dat heeft ons een stap dichter bij de bionische mens gebracht”, vertelt Chander. Door die ontwikkeling is er ook ‘smart dust’ in de maak: slimme stofdeeltjes die in de hersenen kunnen worden ingebracht en daar als een soort spion de werking van de hersenen kunnen volgen. Of, nog een andere ontwikkeling: elektroden in je hersenen waardoor een volledig verlamd persoon via zijn of haar gedachten de mail kan openen of een drankje kan drinken. De video’s bewijzen de stelling ter plekke en zorgen voor het zoveelste positieve ongeloof van de luisteraars.

Zoveel nieuwe verhalen, zoveel mensen die vol overtuiging vertellen hoe de wereld van morgen er uit zal zien, zoveel urgentie ook, want wie weet bestaat je baan wel niet meer over een paar jaar (zeker voor de accountants onder de Deloitte-deelnemers is dat een reële kans want dat werk neemt de robot steeds nadrukkelijker over) – het vraagt ook om reflectie van de mensen die de hele dag naar deze verhalen luisteren. Maar dat is het enige onderdeel van dit programma waarover geen juichende recensie te schrijven is. In plaats van een wandeling door de frisse lucht om even op adem te komen en al het gehoorde nogmaals te kunnen plaatsen, gaan de deelnemers van dit programma in de uurtjes tussen de sprekers door meteen zelf aan de slag. Met een iets complexere variant van de SWOT-analyse – the Wheel of Reasoning gedoopt – wordt ze gevraagd om in groepjes van vier à vijf een toekomstscenario te schetsen voor hun werkgever, inclusief de magische nieuwe activiteit die inspeelt op de nieuwe tijd.

Dat zou een fluitje van een cent moeten zijn met al die input om hen heen. Maar de praktijk leert dat de tijd te kort is en de leerstof en het besef dat de wereld steeds sneller aan het veranderen is nog onvoldoende ingedaald zijn. Daardoor zijn de slotpresentaties op vrijdagmiddag nog niet van het niveau dat Singularity uit eigen kring gewend is. Misschien dat hier het adagium ‘minder is meer’ het programma goed had gedaan, al wordt die gedachte meteen weer ontkracht door de allerlaatste spreker op vrijdagmiddag, ingevlogen uit Amerika: David Roberts. Hij spreekt over ontwrichting door de technologie en zoekt naar een antwoord op de vraag waar het kantelpunt ligt van de impact van die disruptive technology.

,,We hebben nog weinig voorbeelden gezien van bedrijven die zichzelf ontwrichten. De echte ontwrichting komt meestal uit een andere industrie”, vertelt hij. De eerste mobiele telefoon met een groot scherm van glas kwam niet van Nokia, maar van Apple, een computerbedrijf, geeft hij als voorbeeld.

Veranderen van activiteiten of producten levert altijd weerstand op binnen bedrijven, legt Roberts uit. ,,Iedereen wil de wereld veranderen, maar niemand wil zelf veranderen. We worden beperkt door onszelf. Ga maar eens na: de meeste mensen verlaten zelden of nooit de plek waar ze wonen.”

Volgens hem is de oplossing voor bedrijven om nieuwe activiteiten te ontwikkelen buiten het zicht van de bestaande, aan de randen van het bedrijf, ‘the edges’. Daar kun je dingen proberen, daar kun je experimenteren in een cultuur waarin ook gefaald mag worden. ,,Dat is ook van groot belang, dat we leren te accepteren dat iets mis kan gaan en dat we daarvan kunnen leren. Het zit zo in onze cultuur gebakken dat falen niet mag, dat verliezen slecht is. Dat moet veranderen”, zegt Roberts. Ook in Silicon Valley wordt die fout gemaakt, weet hij. ,,Daar hebben we het alleen maar over Airbnb en Uber en niet over de honderden bedrijfjes met aardige ideeën die niet of nog niet succesvol zijn. Failure is not an option, zo wordt er nog veel te vaak gedacht helaas. In de casino’s maken de machines ook geen geluid als je verliest, alleen als je wint.”

General Electric is volgens hem een mooi voorbeeld van een concern dat zichzelf opnieuw aan het uitvinden is. Een derde van de omzet komt daar nu van activiteiten die het bedrijf zes jaar geleden nog niet had. ,,En ik denk dat GE over zes jaar zichzelf volledig ontwricht heeft en een heel ander bedrijf is dan een paar jaar geleden.” Het geheime recept heeft hij niet, wel een paar ingrediënten voor succes die hij aan het slot meegeeft. Moed en durf zijn daarin twee belangrijke onderdelen. De moed om het anders te gaan doen en de durf om te falen. Die gedachte sluit mooi aan bij wat Kevin Kelly twee dagen geleden zei: ,,De beste producten voor de komende twintig jaar zijn nog niet uitgevonden. Dus bedenk goed: je bent nog niet te laat!”

Het is die toon van Singularity die dit instituut onderscheidt van vele andere denktanks; een diepgeworteld geloof in het talent van de mens om voor zijn eigen uitdagingen steeds weer nieuwe oplossingen te bedenken. Daardoor zal zelfs de grootste pessimist na drie intense dagen in Eindhoven nog optimistisch de deur uitwandelen.